Οι Ιάπωνες Ομηριστές και το μυστηριώδες γράμμα Ο
Στη Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα, υπάρχουν άνθρωποι που διαβάζουν τον Όμηρο από το αρχαίο ελληνικό πρωτότυπο, μελετούν την Ιλιάδα και την Οδύσσεια και διατηρούν ζωντανή μια παράδοση που ξεπερνά τα γεωγραφικά και πολιτισμικά σύνορα.
Η αφορμή για την έρευνά μας ήταν μια πληροφορία που είχαμε:
«Στην χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου υπάρχει ένας σύλλογος στον οποίον εγγράφονται όσοι κατανοούν τον Όμηρο από το πρωτότυπο. Στο πέτο του σακακιού τους φορούν το γράμμα όμικρον Ο. Το 2000 αριθμούσε 25.000 μέλη».
Ποιος ήταν αυτός ο σύλλογος; Υπάρχει ακόμη; Ποιοι είναι οι Ιάπωνες που μελετούν τον Όμηρο και γιατί επέλεξαν το γράμμα Ο ως διακριτικό της ομηρικής τους παιδείας;
Ξεκινήσαμε μια βαθιά έρευνα με την βοήθεια του ΑΙ και ανακαλύψαμε μια αξιοσημείωτη ιστορία.
Ο Όμηρος ταξιδεύει στην Ιαπωνία
Η γνωριμία της Ιαπωνίας με τα Ομηρικά Έπη συνδέεται με την περίοδο Μέιτζι (1868–1912), όταν η χώρα άρχισε να αναπτύσσει συστηματικά τις πολιτιστικές και επιστημονικές σχέσεις της με τη Δύση.
Οι Ιάπωνες διανοούμενοι στράφηκαν προς την αρχαία ελληνική γραμματεία, αναγνωρίζοντας τη σημασία της για την κατανόηση του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Ανάμεσα στους πρώτους μελετητές και μεταφραστές του Ομήρου ήταν ο Tatsusaburo Uchimura, ο οποίος το 1904 δημοσίευσε μετάφραση των τεσσάρων πρώτων ραψωδιών της Ιλιάδας, με τίτλο «Το Τραγούδι της Τροίας».
Ο Nonohito Saito επιχείρησε να μεταφράσει την Οδύσσεια, αλλά πέθανε πριν ολοκληρώσει το έργο του. Οι πρώτοι στίχοι της μετάφρασής του δημοσιεύθηκαν μετά θάνατον, το 1913.
Ο ποιητής Bansui Doi δημοσίευσε ολοκληρωμένη μετάφραση της Ιλιάδας το 1940 και της Οδύσσειας το 1943.
Και οι δύο μεταφράσεις του ήταν έμμετρες.
Τα στοιχεία αυτά καταγράφονται στην ακαδημαϊκή μελέτη του Takero Oiji, The Study of Homer in Japan, που δημοσιεύθηκε το 1979 στο ιαπωνικό περιοδικό Συγκριτικής Λογοτεχνίας. J-STAGE
1983 – Ιδρύεται ο Ομηρικός Κύκλος Ανάγνωσης
Το 1983, στο Τόκιο, ιδρύθηκε ένας κύκλος ανθρώπων που αποφάσισαν να μελετούν συστηματικά τον Όμηρο από το πρωτότυπο.
Η αρχική ονομασία του ήταν:
ホメーロス輪読会 – Homer Reading Circle
Δηλαδή, Κύκλος Ανάγνωσης του Ομήρου.
Ο σύλλογος συνδέθηκε με το Ινστιτούτο Γλώσσας και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Meiji Gakuin και αναπτύχθηκε μέσα στην παράδοση των κλασικών σπουδών του Ιάπωνα ποιητή Junzaburō Nishiwaki (1894–1982).
Η ιδιαιτερότητά του ήταν ότι δεν απευθυνόταν αποκλειστικά σε πανεπιστημιακούς και επαγγελματίες φιλολόγους.
Συμμετείχαν άνθρωποι διαφορετικών επαγγελμάτων, ηλικιών και ενδιαφερόντων, τους οποίους ένωνε η αγάπη για τον Όμηρο και την αρχαία ελληνική γλώσσα.
Το 2023 ο σύλλογος γιόρτασε τα σαράντα χρόνια λειτουργίας του, έχοντας πραγματοποιήσει περίπου 1.100 συναντήσεις.
Σαράντα χρόνια συνεχούς ανάγνωσης και ερμηνείας των Ομηρικών Επών!
Και η ιστορία συνεχίζεται. アメーバブログ（アメブロ）
2026 – Οι Ιάπωνες συνεχίζουν να διαβάζουν την Ιλιάδα από το πρωτότυπο
Σήμερα ο σύλλογος ονομάζεται:
ホメーロス研究会 – Homer Research Society
Ομηρικός Ερευνητικός Σύλλογος.
Σύμφωνα με το επίσημο πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Meiji Gakuin για το ακαδημαϊκό έτος 2026, οι συναντήσεις πραγματοποιούνται κάθε Σάββατο, από τις 10:30 έως τις 12:00, μέσω διαδικτύου.
Οι συμμετέχοντες διαβάζουν μεγαλόφωνα το αρχαίο ελληνικό κείμενο, ερμηνεύουν περίπου 20–30 στίχους κάθε φορά, συζητούν και ανταλλάσσουν απόψεις.
Από το φθινόπωρο του 2023 ξεκίνησαν εκ νέου την Ιλιάδα από την πρώτη ραψωδία.
Το 2026 βρίσκονται στην πέμπτη ραψωδία.
Η μελέτη τους δεν περιορίζεται στη μετάφραση των λέξεων.
Εξετάζουν την ομηρική γλώσσα, τη μετρική, τις παρομοιώσεις, τους χαρακτήρες, την αρχαία σκέψη και τις αντιλήψεις για τον άνθρωπο.
Για την ανάγνωσή τους χρησιμοποιούν την αναθεωρημένη έκδοση της Ιλιάδας του Alexis Pierron, που εκδόθηκε στο Παρίσι το 1884.
Ο συντονιστής του κύκλου είναι ο Ryō Sasaki και ακαδημαϊκή υπεύθυνη η Chiharu Wada.
Η συμμετοχή είναι δωρεάν και ανοιχτή σε κάθε ενδιαφερόμενο, ακόμη και σε ανθρώπους που μόλις αρχίζουν να μαθαίνουν αρχαία ελληνικά. Meiji Gakuin University
Η προσωπική μαρτυρία ενός Ιάπωνα Ομηριστή
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μαρτυρία δημοσιεύθηκε στις 6 Ιανουαρίου 2014 στην ιστοσελίδα της Ιαπωνικής Εταιρείας Κλασικών Σπουδών.
Ο Yasuo Ikuta, μέλος του Ομηρικού Κύκλου, περιγράφει τις εβδομαδιαίες συναντήσεις των Ιαπώνων αναγνωστών.
Άνθρωποι συγκεντρώνονται σε μια αίθουσα του Τόκιο και ακούγεται η φωνή του Ομήρου στην αρχαία ελληνική γλώσσα.
Άλλοι ενδιαφέρονται για τον Αχιλλέα και τους ομηρικούς χαρακτήρες.
Άλλοι για τη μουσικότητα των στίχων.
Άλλοι για τις εικόνες, τις παρομοιώσεις και την αρχαία ελληνική σκέψη.
Υπάρχουν ακόμη και άνθρωποι που διαβάζουν καθημερινά λίγους στίχους της Ιλιάδας πριν από την αυγή.
Ο Ikuta περιγράφει μια χαρακτηριστική στιγμή από την ανάγνωση της δέκατης τρίτης ραψωδίας.
Οι Ιάπωνες μελετητές συναντούν την ομηρική παρομοίωση ενός βέλους που αναπηδά από την πανοπλία με τα όσπρια που εκτινάσσονται κατά το λίχνισμα.
Η εικόνα τούς θυμίζει αγροτικές εργασίες που υπήρχαν μέχρι πρόσφατα και στην ιαπωνική ύπαιθρο.
Και ξαφνικά, ο Όμηρος γίνεται οικείος.
Η αρχαία ελληνική καθημερινότητα συναντά την ιαπωνική αγροτική ζωή.
Δύο κόσμοι, δύο πολιτισμοί, μια κοινή ανθρώπινη εμπειρία. Κλασική Εταιρεία Ιαπωνίας
Η Ιαπωνοελληνική Εταιρεία
Παράλληλα με τους ομηρικούς κύκλους, στην Ιαπωνία λειτουργεί και η Ιαπωνοελληνική Εταιρεία:
日本ギリシャ協会 – Japan-Greece Society
Ιδρύθηκε τον Δεκέμβριο του 1972 με σκοπό την προώθηση της πολιτιστικής ανταλλαγής, της αμοιβαίας κατανόησης και της φιλίας μεταξύ των δύο λαών.
Διοργανώνει διαλέξεις, πολιτιστικές εκδηλώσεις, συναυλίες και συναντήσεις, ενώ υποστηρίζει δραστηριότητες που σχετίζονται με την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό.
Στα ενδιαφέροντα των μελών της περιλαμβάνονται η ελληνική ιστορία, η λογοτεχνία, η φιλοσοφία, η μυθολογία, η αρχαιολογία και οι τέχνες.
Η εταιρεία αποτελεί έναν ακόμη ζωντανό σύνδεσμο μεταξύ Ελλάδας και Ιαπωνίας. Japan-Greece Society
Το μυστήριο των 25.000 Ομηριστών και του γράμματος Ο
Επιστρέφουμε τώρα στην αρχική πληροφορία.
Σύμφωνα με το βιβλίο που αποτέλεσε την αφορμή της έρευνάς μας, το 2000 υπήρχε στην Ιαπωνία σύλλογος με 25.000 μέλη, τα οποία κατανοούσαν τον Όμηρο από το πρωτότυπο και φορούσαν στο πέτο τους το γράμμα Ο.
Η πληροφορία είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, αλλά η μέχρι σήμερα έρευνα δεν έχει επιτρέψει την ανεξάρτητη επιβεβαίωση του αριθμού των μελών ή του συγκεκριμένου διακριτικού.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη εάν πρόκειται για παλαιότερο σύλλογο, για διαφορετική πολιτιστική οργάνωση ή για πληροφορία που μεταφέρθηκε από προγενέστερη δημοσίευση.
Ο Ομηρικός Ερευνητικός Σύλλογος του Πανεπιστημίου Meiji Gakuin είναι υπαρκτός και ενεργός, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι ταυτίζεται με τον σύλλογο των 25.000 μελών.
Η αναζήτηση, επομένως, παραμένει ανοιχτή.
Και το γράμμα Ο περιμένει ακόμη την ιστορική του ταυτοποίηση.
Ο Όμηρος δεν γνωρίζει σύνορα
Αυτό που αποκαλύπτει η έρευνά μας είναι κάτι ουσιαστικότερο από έναν αριθμό μελών.
Η ομηρική ποίηση εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο ζωντανής μελέτης, όχι μόνο στα πανεπιστήμια της Ελλάδας και της Ευρώπης, αλλά και στην Άπω Ανατολή.
Στη Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου, άνθρωποι εξακολουθούν να συγκεντρώνονται για να διαβάσουν την Ιλιάδα στην αρχαία ελληνική γλώσσα.
Να συναντήσουν τον Αχιλλέα, τον Έκτορα, τον Πρίαμο, τον Αγαμέμνονα και τον Οδυσσέα.
Να αναζητήσουν μέσα στους στίχους τους τη γνώση του ανθρώπου, τη δύναμη του λόγου, τη σημασία της μνήμης και τα ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Γιατί ο Όμηρος δεν είναι μόνο μια αρχαία ελληνική πολιτιστική κληρονομιά. Είναι ένα έργο που γεννήθηκε στην Ελλάδα και συνεχίζει να συνομιλεί με την ανθρωπότητα.
Και ίσως αυτή να είναι η ωραιότερη εικόνα της έρευνάς μας:
Ένα πρωινό στο Τόκιο, στην άλλη άκρη της Γης, κάποιος ανοίγει την Ιλιάδα και αρχίζει να διαβάζει:
Μῆνιν ἄειδε, θεά, Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος…
Και ο Όμηρος ξαναρχίζει το ταξίδι του.
Από τη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου, προς την αιωνιότητα.
Πηγές και τεκμηρίωση
1. Πανεπιστήμιο Meiji Gakuin – Ινστιτούτο Γλώσσας και Πολιτισμού. Επίσημο πρόγραμμα του Ομηρικού Ερευνητικού Συλλόγου για το 2026. Επίσημη ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου
2. Homer Research Society. Ανακοίνωση για την 40ή επέτειο λειτουργίας του συλλόγου, 2023. Το ιστορικό του συλλόγου
3. Yasuo Ikuta. «Στιγμιότυπα από τον Κύκλο Ανάγνωσης του Ομήρου», Ιαπωνική Εταιρεία Κλασικών Σπουδών, 6 Ιανουαρίου 2014. Η προσωπική μαρτυρία του Ιάπωνα Ομηριστή
4. Takero Oiji. The Study of Homer in Japan, Journal of Comparative Literature, τόμος 22, σελ. 17–27, 1979. Η ακαδημαϊκή μελέτη
5. Japan-Greece Society. Επίσημη ιστοσελίδα και ιστορικό της Ιαπωνοελληνικής Εταιρείας. Ιαπωνοελληνική Εταιρεία
Θα επικοινωνήσουμε άμεσα με αυτό τον σύλλογο με εκτίμηση και σεβασμό στους Πολεμιστές της Ανατολής -Σαμουράι του Ιαπωνικού πολιτισμού παραπάνω από 7 οπωσδήποτε - και, θα σας ενημερώσουμε για την απάντηση.
Αν γνωρίζετε κάτι περισσότερο να μας το πείτε να το μάθουμε όλοι. Λιγότερα
ΓΙΑ ΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ
Αστραία
