Βραβείο ΠΗΝΕΛΟΠΗ

 

ΟΜΗΡΙΚΑ_ΕΠΗ, ΒΡΑΒΕΙΟ, ΠΗΝΕΛΟΠΗ

ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ

Τι θα έκανε μια σύγχρονη Πηνελόπη σήμερα;

Είναι μια εξαιρετικά απλή ερώτηση — και γι’ αυτό δύσκολη.

Τι θα έκανε μια σύγχρονη Πηνελόπη σήμερα;

Αυτή είναι η ερώτηση της Πηνελόπης — της Αξιόπιστης.

Ποια είναι πραγματικά η Πηνελόπη των Ομηρικών Επών;

Είναι απλώς η γυναίκα που περιμένει επί είκοσι χρόνια την επιστροφή του Οδυσσέα ή είναι μια γυναίκα που σκέφτεται, αποφασίζει, διαχειρίζεται έναν οίκο υπό τεράστια πίεση, αντιμετωπίζει τους μνηστήρες και επινοεί τρόπους για να διατηρήσει τον έλεγχο της ζωής της;

Τι σημαίνει η περίφημη πίστη της;

Παθητική αναμονή ή συνειδητή επιλογή;

Γιατί χρησιμοποιεί το τέχνασμα του ιστού;

Πότε εμπιστεύεται και πότε δυσπιστεί;

Πώς αντιμετωπίζει την κοινωνική πίεση και τις απαιτήσεις των ανθρώπων γύρω της;

Και γιατί, όταν ο Οδυσσέας βρίσκεται επιτέλους μπροστά της, δεν αρκείται στα λόγια και στις διαβεβαιώσεις, αλλά τον υποβάλλει στη δική της δοκιμασία με το μυστικό της συζυγικής κλίνης;

Αν αφαιρέσουμε από την Πηνελόπη τον αργαλειό, το παλάτι της Ιθάκης, τους μνηστήρες και ακόμη και τον ίδιο τον Οδυσσέα, ποια χαρακτηριστικά της παραμένουν;

Και αν αυτή η γυναίκα ζούσε στον 21ο αιώνα;

Πώς θα σκεφτόταν;

Πώς θα εργαζόταν;

Πώς θα αγαπούσε;

Πώς θα αντιμετώπιζε την κοινωνική πίεση;

Πότε θα περίμενε και πότε θα δρούσε;

Τι θα ανεχόταν και τι θα αρνιόταν;

Ποιον θα εμπιστευόταν και με ποια κριτήρια;

Πώς θα προστάτευε την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και την αυτονομία της;

Και κυρίως:

Πώς θα ξεχώριζε τον πραγματικό «Οδυσσέα» από τους σύγχρονους μνηστήρες;

Δεν ζητούμε να μεταφέρουμε μηχανικά μια γυναίκα της ομηρικής εποχής στον σημερινό κόσμο.

Ζητούμε πρώτα να εξετάσουμε την Πηνελόπη μέσα στο ίδιο το ομηρικό κείμενο και ύστερα να αναρωτηθούμε ποια στοιχεία της προσωπικότητας, της σκέψης και των επιλογών της θα μπορούσαν να αποκτήσουν σύγχρονη μορφή.

Γιατί ίσως η Πηνελόπη δεν μας μιλά μόνο για την αναμονή.

Μας μιλά για την αξιοπιστία, τη διάκριση, την αντοχή, την ευφυΐα και την ελευθερία της επιλογής.

Το Βραβείο «ΠΗΝΕΛΟΠΗ» θα απονεμηθεί σε εκείνη που θα απαντήσει με τον πιο ολοκληρωμένο, τεκμηριωμένο και δημιουργικό τρόπο στην ερώτηση.

Η βραβευόμενη θα προσκληθεί να συμμετάσχει στο Προεδρείο του Συνεδρίου.

Τι θα έκανε, λοιπόν, μια σύγχρονη Πηνελόπη σήμερα;

Σύγχρονα Ομηρικά Έπη

Αστραία

Τα ιαματικά λουτρά των Ομηρικών Επών

 

ΝΕΡΟ, ΙΑΣΗ, #ΠΟΣΕΙΔΩΝ, ΘΑΛΑΣΣΑ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η θεραπευτική δύναμη του νερού

Από την κοσμική θάλασσα του Ποσειδώνα
στα ιαματικά λουτρά των Ομηρικών Επών

Το νερό στην Οδύσσεια παίζει έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Η θάλασσα ανήκει στην επικράτεια του Ποσειδώνα, του άρχοντα των υδάτων, και μέσα σε αυτήν δοκιμάζεται ξανά και ξανά ο Οδυσσέας. Το αλμυρό νερό ταλαιπωρεί το σώμα του, το εξαντλεί, το χτυπά στα κύματα, το αφήνει γυμνό, κουρασμένο και σχεδόν αγνώριστο. Όταν όμως ο Οδυσσέας βγαίνει από τη θάλασσα, ένα άλλο νερό τον περιμένει: το νερό του λουτρού.
Και εκεί αρχίζει η ομηρική μας ερώτηση:
Μπορεί το νερό που δοκιμάζει τον άνθρωπο να είναι συγχρόνως και το νερό που τον θεραπεύει;
Ο Οδυσσέας λούζεται επανειλημμένα στη μεγάλη διαδρομή του. Στην Κίρκη, το θερμό λουτρό απομακρύνει από τα μέλη του την εξαντλητική κόπωση. Στη Σχερία καθαρίζει από πάνω του την αρμύρα και την ταλαιπωρία της θάλασσας, αλείφεται με λάδι, ντύνεται και παρουσιάζεται ξανά αλλαγμένος. Στους Φαίακες το θερμό λουτρό προηγείται της τελικής αναχώρησης για την Ιθάκη. Και στο ίδιο του το παλάτι, μετά τη μνηστηροφονία, λούζεται, αλείφεται και ντύνεται πριν εμφανιστεί ξανά μπροστά στην Πηνελόπη.
Υπάρχει όμως και ένα διαφορετικό νερό. Η Ευρύκλεια δεν λούζει ολόκληρο τον Οδυσσέα· πλένει τα πόδια του. Και μέσα από αυτή την πράξη ανακαλύπτει την ουλή του. Το νερό δεν αποκαθιστά εδώ απλώς το σώμα. Συμμετέχει στην αποκάλυψη της ταυτότητας.
Το ίδιο μοτίβο αξίζει να εξεταστεί και στον Τηλέμαχο. Στην Πύλο η Πολυκάστη τον λούζει, τον αλείφει με λάδι και τον ντύνει, και ο νέος εμφανίζεται έπειτα με όψη που ο ποιητής συγκρίνει με εκείνη των αθανάτων.
Το γεγονός όμως που μπορούμε να εξετάσουμε είναι εντυπωσιακό:
Στην Οδύσσεια, μετά από σημαντικές δοκιμασίες, το λουτρό εμφανίζεται επανειλημμένα μαζί με την καθαριότητα, την ανάπαυση, το λάδι, την ένδυση, την αποκατάσταση της εμφάνισης και την επιστροφή του ανθρώπου στην κοινωνική ζωή.
Έχουμε λοιπόν δύο όψεις του ίδιου στοιχείου:
Θάλασσα — δοκιμασία, κόπωση, κίνδυνος.
Λουτρό — καθαρισμός, ανάπαυση, περιποίηση, αποκατάσταση.
Από τη μία βρίσκεται το αλμυρό βασίλειο του Ποσειδώνα, όπου ο Οδυσσέας πρέπει να αντέξει. Από την άλλη βρίσκεται το νερό που δέχεται το κουρασμένο σώμα όταν η δοκιμασία τελειώνει.
Και από εδώ ανοίγει ένας πολύ μεγαλύτερος δρόμος έρευνας: από το ομηρικό λουτρό έως τη μακραίωνη χρήση των θερμών και ιαματικών νερών για καθαριότητα, ανάπαυση και θεραπευτικούς σκοπούς.
Δεν θα ισχυριστούμε ότι τα μεταγενέστερα ιαματικά λουτρά «προέρχονται» από τον Όμηρο. Θα ρωτήσουμε κάτι περισσότερο ενδιαφέρον:
Πόσο παλιά είναι η ανθρώπινη παρατήρηση ότι το νερό μπορεί όχι μόνο να καθαρίζει το σώμα, αλλά και να το ανακουφίζει και να το αποκαθιστά;
Και κάπου εκεί ο Ποσειδώνας κρατά τα μυστικά.
Γιατί ο άρχοντας των υδάτων δεν κρατά στα χέρια του μόνο το κύμα που συντρίβει το καράβι.
Το νερό που δοκιμάζει μπορεί να είναι και το νερό που αποκαθιστά.
Σύγχρονα ιαματικά Ομηρικά Έπη

Αστραία

Βραβείο ΠΟΛΥΚΑΣΤΗ

 ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΛΥΚΑΣΤΗΣ

Το λουτρό της Πολυκάστης εφηβείας
η ενηλικίωση του Τηλέμαχου

Πώς και τι «θεραπεύει» η Πολυκάστη στον Τηλέμαχο στο λουτρό της Πύλου;

Αυτή είναι η ερώτηση της Πολυκάστης — της Θεραπεύτριας.

Στη γ΄ ραψωδία της Οδύσσειας, στην Πύλο, η Πολυκάστη, η νεότερη κόρη του Νέστορα, λούζει τον Τηλέμαχο, τον αλείφει με λάδι και τον ντύνει με χιτώνα και χλαμύδα.

Και τότε ο Όμηρος μάς δίνει μια αξιοπρόσεκτη εικόνα του νεαρού Τηλέμαχου: βγαίνει από το λουτρό «δέμας ἀθανάτοισιν ὁμοῖος» — στην όψη και την κορμοστασιά όμοιος με τους αθανάτους.

Είναι απλώς μια σκηνή φιλοξενίας και σωματικής περιποίησης;

Ή μήπως το λουτρό λειτουργεί και ως αφηγηματικό σημείο μετάβασης;

Τι συμβολίζουν το νερό, το λάδι και η αλλαγή των ενδυμάτων;

Γιατί ο ποιητής επιλέγει αμέσως μετά το λουτρό να παρουσιάσει τον Τηλέμαχο μεταμορφωμένο στην όψη;

Υπάρχει σχέση ανάμεσα στη σκηνή αυτή και στην πορεία ενηλικίωσης του νέου που έχει εγκαταλείψει για πρώτη φορά την Ιθάκη αναζητώντας τον πατέρα του;

Και τι ακριβώς εννοούμε όταν χρησιμοποιούμε εδώ τη λέξη «θεραπεία»;

Θεραπεύεται το σώμα από την κούραση του ταξιδιού; Η ανασφάλεια του νέου; Η εικόνα που έχει για τον εαυτό του; Ή μήπως δεν πρέπει καθόλου να μιλήσουμε για «θεραπεία» και έχουμε μπροστά μας απλώς έναν ομηρικό κανόνα φιλοξενίας;

Αυτό ακριβώς καλείται να ερευνήσει η απάντηση.

Γεγονός, κείμενο, ερμηνεία — και τα όριά τους.

Το Βραβείο «ΠΟΛΥΚΑΣΤΗ» θα απονεμηθεί σε εκείνη που θα απαντήσει με τον πιο ολοκληρωμένο, τεκμηριωμένο και δημιουργικό τρόπο στην ερώτηση:

Πώς και τι «θεραπεύει» η Πολυκάστη στον Τηλέμαχο στο λουτρό της Πύλου;

Η βραβευόμενη θα προσκληθεί να συμμετάσχει στο Προεδρείο του Συνεδρίου.

Σύγχρονα Ομηρικά Έπη

Αστραία