Βραβείο ΝΕΣΤΩΡ

ΟΜΗΡΙΚΟ_ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ΒΡΑΒΕΙΟ ΝΕΣΤΩΡ

Τι θα συμβουλεύατε τους νέους σήμερα;

Τίποτε άλλο. Αυτή είναι η ερώτηση του Νέστορα. Δεν χρειάζεται να τη φορτώσουμε περισσότερο.
Γιατί από την απάντηση θα φανούν πολλά: τι θεωρεί σημαντικό ο άνθρωπος, τι έμαθε από τη ζωή, αν μιλά στους νέους αφ’ υψηλού ή αν τους σέβεται, αν προσφέρει πραγματική εμπειρία ή κοινοτοπίες — και, κυρίως, αν η συμβουλή του μπορεί να σταθεί έξω από τη δική του εποχή και να γίνει χρήσιμη για μια νέα γενιά.
Το Βραβείο «ΝΕΣΤΩΡ» θα απονεμηθεί σε εκείνον που θα απαντήσει με τον πιο ολοκληρωμένο, τεκμηριωμένο και δημιουργικό τρόπο στην ερώτηση.
Ο βραβευόμενος " Λιγύφθογγος Γερήνιος Ιππότης" θα προσκληθεί να συμμετάσχει στο Προεδρείο του Συνεδρίου.

Σύγχρονα Ομηρικά Έπη

Αστραία

Η Πύλος του Νέστορα

όταν η αρχαιολογία συνομιλεί με τον Όμηρο
στη Πύλη της Ομηρικής Ποίησης

Ο Όμηρος δεν διαβάζεται μόνο. Ερευνάται. Συγκρίνεται. Επαληθεύεται όπου μπορεί και αμφισβητείται όπου χρειάζεται. Έτσι προχωρά η γνώση· όχι με πίστη, αλλά με διάλογο ανάμεσα στην ποίηση, την ιστορία την μυθολογία και την αρχαιολογία.

Η νέα έκθεση για την Πύλο του Νέστορα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο αποτελεί μια σπουδαία ευκαιρία να ξαναδούμε τον μυκηναϊκό κόσμο με τα μάτια της σύγχρονης επιστήμης. Δεν παρουσιάζει απλώς όμορφα αντικείμενα. Παρουσιάζει έναν ολόκληρο πολιτισμό που αναδύεται μέσα από ανασκαφές, επιγραφές, τοιχογραφίες και χιλιάδες μικρές λεπτομέρειες που συνθέτουν την εικόνα μιας πραγματικής κοινωνίας.

Για όσους αγαπούν τον Όμηρο, η Πύλος δεν είναι ένας ακόμη αρχαιολογικός χώρος. Είναι η πατρίδα του σοφού Νέστορα, του γηραιού βασιλιά που ξεχωρίζει όχι για τη δύναμη των όπλων του αλλά για τη δύναμη της σκέψης και του λόγου του. Μέσα στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια, ο Νέστορας δεν επιβάλλεται. Συμβουλεύει. Δεν κραυγάζει. Επιχειρηματολογεί. Δεν διχάζει. Προσπαθεί να συμφιλιώσει. Είναι ίσως η πρώτη μεγάλη μορφή πολιτικού διαλόγου της ελληνικής γραμματείας.

Η αρχαιολογία δεν μπορεί να αποδείξει ότι ο ομηρικός Νέστωρ υπήρξε ως ιστορικό πρόσωπο. Μπορεί όμως να αποκαλύψει ότι υπήρξε ένα ισχυρό μυκηναϊκό βασίλειο στην Πύλο, με οργανωμένη διοίκηση, οικονομία, αποθήκες, εργαστήρια και γραφείς που κατέγραφαν τις λειτουργίες του κράτους στις πινακίδες της Γραμμικής Β. Και αυτό από μόνο του είναι εξαιρετικά σημαντικό.

Κάθε πινακίδα, κάθε σφραγιδόλιθος, κάθε τοιχογραφία, κάθε αγγείο μάς υπενθυμίζει ότι πίσω από τα ομηρικά έπη υπήρχε ένας πραγματικός κόσμος. Ο ποιητής δεν δημιούργησε από το μηδέν. Μετέπλασε μνήμες, παραδόσεις, γεγονότα και πρόσωπα, δίνοντάς τους την αθανασία της ποίησης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πινακίδες της Γραμμικής Β. Η αποκρυπτογράφησή τους απέδειξε ότι ήδη τον 13ο αιώνα π.Χ. καταγραφόταν μια πρώιμη μορφή της ελληνικής γλώσσας. Η ελληνική γλώσσα εμφανίζεται έτσι ως μία από τις αρχαιότερες συνεχώς τεκμηριωμένες γλώσσες της Ευρώπης, γεγονός που προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη αξία στα ομηρικά έπη ως κορυφαία έκφραση μιας μακραίωνης γλωσσικής και πολιτισμικής συνέχειας.

Αυτό όμως που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι να αναζητούμε με αγωνία αν κάθε πρόσωπο του Ομήρου υπήρξε ακριβώς όπως το περιγράφει ο ποιητής. Σημασία έχει να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η συλλογική μνήμη. Ο μύθος δεν είναι αναγκαστικά ψεύδος. Είναι η ποιητική επεξεργασία της ιστορίας. Και η αρχαιολογία δεν καταργεί τον μύθο· τον φωτίζει, τον ερμηνεύει και συχνά τον επανατοποθετεί μέσα στο πραγματικό ιστορικό του πλαίσιο.

Η μεγαλύτερη κατάκτηση της επιστήμης δεν είναι να επιβεβαιώνει τις βεβαιότητές μας αλλά να μας υποχρεώνει να επανεξετάζουμε τις απόψεις μας. Η γνώση προχωρά όταν ο αρχαιολόγος, ο ιστορικός, ο φιλόλογος και ο αναγνώστης συνομιλούν χωρίς δογματισμούς.

Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο μήνυμα της έκθεσης. Ότι ο πολιτισμός δεν χτίζεται πάνω στις βεβαιότητες αλλά στα ερωτήματα. Ότι η ανασκαφή δεν γίνεται μόνο στο χώμα αλλά και στη σκέψη. Και ότι ο Όμηρος εξακολουθεί, τρεις χιλιάδες χρόνια μετά, να συνομιλεί όχι μόνο με τους ποιητές αλλά και με τους αρχαιολόγους, τους ιστορικούς και όλους όσοι εξακολουθούν να αναζητούν την αλήθεια μέσα από τον διάλογο της επιστήμης με την ανθρώπινη φαντασία.

Αστραία

 Πύλος του Νέστορα» 
στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: Ένας συναρπαστικός διάλογος με το ένδοξο μυκηναϊκό παρελθόν
Η μεγάλη έκθεση που προσφέρει στον επισκέπτη μια καθηλωτική ευκαιρία: ΠΗΓΗ

Η Τέχνη του Ιππεύειν από τον Ηνίοχο Νέστωρα

Νέστωρ, Πύλος, αστερισμός του Ηνίοχου με τον  Capella 22 μοίρες στο ζώδιο των Διδύμων.

Η Αίγα, είναι ένας κίτρινος γίγαντας αστέρας και συνοδεύεται από δύο ερυθρούς νάνους,  γνωστή διεθνώς με τη λατινική ονομασία Capella, είναι ο φωτεινότερος αστέρας στον αστερισμό Ηνίοχο, ο άλφα (α) Ηνιόχου . Κυριαρχεί ψηλά στον χειμερινό ουρανό του βόρειου ημισφαιρίου, προς τα βόρεια όπως φαίνεται από την Ελλάδα. Στην πραγματικότητα αποτελείται από τέσσερα άστρα, δύο κίτρινους γίγαντες και δύο ερυθρούς νάνους. Είναι ο έκτος σε φωτεινότητα απλανής αστέρας ολόκληρου του νυκτερινού ουρανού (αν το σύστημα υπολογιστεί ως ένα άστρο), ο τρίτος φωτεινότερος αστέρας του βόρειου ημισφαιρίου μετά τον Αρτούρο και τον Βέγα και ο βορειότερος τόσο φωτεινός αστέρας.Στην αρχαία Ελλάδα, ο αστέρας ίσως έδωσε τον προσανατολισμό στον ναό της Αρτέμιδος Προπύλου στην Ελευσίνα και σε ένα ακόμα ναό, στην Αθήνα.

Αντιστοιχεί στον Νέστορα

Οδηγίες του Νέστορα στον γιο του τον Αντίλοχο

κατά την διάρκεια των ιππικών αγώνων προς τιμή του Πατρόκλου.

Πως να είσαι σωστός Ηνίοχος.

Αντίλοχε, αν και είσαι νέος

Ζευς και Ποσειδών σε αγάπησαν

και σε δίδαξαν την τέχνη του ιππεύειν……

Η τέχνη και όχι η δύναμη κάνουν τον ξυλοκόπο

μες στο κρασάτο πέλαγος με τέχνη

ο καπετάνιος καθώς ανεμοδέρνεται το πλοίο κυβερνάει

με τέχνη και ο ηνίοχος ηνίοχο νικάει…..

Ψ Ιλιάδος

Ἀντίλοχος δὲ τέταρτος ἐΰτριχας ὁπλίσαθ’ ἵππους,

Νέστορος ἀγλαὸς υἱὸς ὑπερθύμοιο ἄνακτος

τοῦ Νηληϊάδαο· Πυλοιγενέες δέ οἱ ἵπποι

ὠκύποδες φέρον ἅρμα· πατὴρ δέ οἱ ἄγχι παραστὰς

μυθεῖτ’ εἰς ἀγαθὰ φρονέων νοέοντι καὶ αὐτῷ·

Ἀντίλοχ’ ἤτοι μέν σε νέον περ ἐόντ’ ἐφίλησαν

Ζεύς τε Ποσειδάων τε, καὶ ἱπποσύνας ἐδίδαξαν

παντοίας· τὼ καί σε διδασκέμεν οὔ τι μάλα χρεώ·

οἶσθα γὰρ εὖ περὶ τέρμαθ’ ἑλισσέμεν· ἀλλά τοι ἵπποι

βάρδιστοι θείειν· τώ τ’ οἴω λοίγι’ ἔσεσθαι. 310

τῶν δ’ ἵπποι μὲν ἔασιν ἀφάρτεροι, οὐδὲ μὲν αὐτοὶ

πλείονα ἴσασιν σέθεν αὐτοῦ μητίσασθαι.

ἀλλ’ ἄγε δὴ σὺ φίλος μῆτιν ἐμβάλλεο θυμῷ

παντοίην, ἵνα μή σε παρεκπροφύγῃσιν ἄεθλα.

μήτι τοι δρυτόμος μέγ’ ἀμείνων ἠὲ βίηφι·

μήτι δ’ αὖτε κυβερνήτης ἐνὶ οἴνοπι πόντῳ

νῆα θοὴν ἰθύνει ἐρεχθομένην ἀνέμοισι·

μήτι δ’ ἡνίοχος περιγίγνεται ἡνιόχοιο.

ἀλλ’ ὃς μέν θ’ ἵπποισι καὶ ἅρμασιν οἷσι πεποιθὼς

ἀφραδέως ἐπὶ πολλὸν ἑλίσσεται ἔνθα καὶ ἔνθα, 320

ἵπποι δὲ πλανόωνται ἀνὰ δρόμον, οὐδὲ κατίσχει·

ὃς δέ κε κέρδεα εἰδῇ ἐλαύνων ἥσσονας ἵππους,

αἰεὶ τέρμ’ ὁρόων στρέφει ἐγγύθεν, οὐδέ ἑ λήθει

ὅππως τὸ πρῶτον τανύσῃ βοέοισιν ἱμᾶσιν,

ἀλλ’ ἔχει ἀσφαλέως καὶ τὸν προὔχοντα δοκεύει.

σῆμα δέ τοι ἐρέω μάλ’ ἀριφραδές, οὐδέ σε λήσει.

ἕστηκε ξύλον αὖον ὅσον τ’ ὄργυι’ ὑπὲρ αἴης

ἢ δρυὸς ἢ πεύκης· τὸ μὲν οὐ καταπύθεται ὄμβρῳ,

λᾶε δὲ τοῦ ἑκάτερθεν ἐρηρέδαται δύο λευκὼ

ἐν ξυνοχῇσιν ὁδοῦ, λεῖος δ’ ἱππόδρομος ἀμφὶς 330

ἤ τευ σῆμα βροτοῖο πάλαι κατατεθνηῶτος,

ἢ τό γε νύσσα τέτυκτο ἐπὶ προτέρων ἀνθρώπων,

καὶ νῦν τέρματ’ ἔθηκε ποδάρκης δῖος Ἀχιλλεύς.

τῷ σὺ μάλ’ ἐγχρίμψας ἐλάαν σχεδὸν ἅρμα καὶ ἵππους,

αὐτὸς δὲ κλινθῆναι ἐϋπλέκτῳ ἐνὶ δίφρῳ

ἦκ’ ἐπ’ ἀριστερὰ τοῖιν· ἀτὰρ τὸν δεξιὸν ἵππον

κένσαι ὁμοκλήσας, εἶξαί τέ οἱ ἡνία χερσίν.

ἐν νύσσῃ δέ τοι ἵππος ἀριστερὸς ἐγχριμφθήτω,

ὡς ἄν τοι πλήμνη γε δοάσσεται ἄκρον ἱκέσθαι

κύκλου ποιητοῖο· λίθου δ’ ἀλέασθαι ἐπαυρεῖν, 340

μή πως ἵππους τε τρώσῃς κατά θ’ ἅρματα ἄξῃς·

χάρμα δὲ τοῖς ἄλλοισιν, ἐλεγχείη δὲ σοὶ αὐτῷ

ἔσσεται· ἀλλὰ φίλος φρονέων πεφυλαγμένος εἶναι.

εἰ γάρ κ’ ἐν νύσσῃ γε παρεξελάσῃσθα διώκων,

οὐκ ἔσθ’ ὅς κέ σ’ ἕλῃσι μετάλμενος οὐδὲ παρέλθῃ,

οὐδ’ εἴ κεν μετόπισθεν Ἀρίονα δῖον ἐλαύνοι

Ἀδρήστου ταχὺν ἵππον, ὃς ἐκ θεόφιν γένος ἦεν,

ἢ τοὺς Λαομέδοντος, οἳ ἐνθάδε γ’ ἔτραφεν ἐσθλοί.

Ὣς εἰπὼν Νέστωρ Νηλήϊος ἂψ ἐνὶ χώρῃ

ἕζετ’, ἐπεὶ ᾧ παιδὶ ἑκάστου πείρατ’ ἔειπε. 350

Ωδή στα αστέρια των Ομηρικών  Πολεμιστών

Αστραία

Οι Πύλες του Κόσμου στην Μεσογαία

Η περιοχή της Ελλάδας πριν από 23 εκατομμύρια χρόνια

Το Φρέαρ των Οινουσσών είναι μια τάφρος που αποτελεί το βαθύτερο σημείο της Μεσογαίας με μέγιστο βάθος 5.269 μέτρα. Βρίσκεται στο Ιόνιο Πέλαγος
Μεσόγειος Αιγαία Γη, το κέντρο ισορροπίας της Γαίας
Κρήτη, εδώ που  μεγάλωσε  ο Δίας όταν γεννήθηκε και Πύλος, εδώ που στάθηκε ο Τηλέμαχος όταν συνάντησε τον Νετρόνιο Νέστορα στην Πύλη της Πύλου

Θεογονία 
πέμψαν δ᾽ ἐς Λύκτον, Κρήτης ἐς πίονα δῆμον,

ὁππότ᾽ ἄρ᾽ ὁπλότατον παίδων ἤμελλε τεκέσθαι,

Ζῆνα μέγαν· τὸν μέν οἱ ἐδέξατο Γαῖα πελώρη

480Κρήτῃ ἐν εὐρείῃ τρεφέμεν ἀτιταλλέμεναί τε.

ἔνθά μιν ἷκτο φέρουσα θοὴν διὰ νύκτα μέλαιναν,

πρώτην ἐς Λύκτον· κρύψεν δέ ἑ χερσὶ λαβοῦσα

ἄντρῳ ἐν ἠλιβάτῳ, ζαθέης ὑπὸ κεύθεσι γαίης,

Αἰγαίῳ ἐν ὄρει πεπυκασμένῳ ὑλήεντι.

485τῷ δὲ σπαργανίσασα μέγαν λίθον ἐγγυάλιξεν

Οὐρανίδῃ μέγ᾽ ἄνακτι, θεῶν προτέρων βασιλῆι.

Τη στείλανε στη Λύκτο, στην πλούσια της Κρήτης χώρα,

όταν το τελευταίο απ᾽ τα παιδιά της να γεννήσει έμελλε,

το Δία το μεγάλο. Κι αυτόν δέχτηκε η πελώρια Γη

480στην Κρήτη να τον θρέψει την πλατιά και να τον μεγαλώσει.

Και τότε φέρνοντάς τον μέσα απ᾽ τη μαύρη νύχτα τη γοργή ήρθε

στη Λύκτο πρώτα η Ρέα. Στα χέρια της τον πήρε και τον έκρυψε

σε άντρο απόκρημνο, στα σπλάχνα της πανίερης γης,

στο όρος Αιγαίο το δασοσκέπαστο, το δασωμένο.

Κι αφού σπαργάνωσε μεγάλο λίθο τον πρόσφερε σ᾽ εκείνον,

στο μέγα άνακτα, του Ουρανού το γιο, το βασιλιά των παλαιότερων θεών.

Αιγηίδα

Η Αιγηίδα ήταν μία ενιαία ξηρά που σε ενδιάμεσα σημεία της υπήρχαν θαλάσσια μέρη ή λίμνες. Αναδύθηκε από την Τηθύ θάλασσα πριν από 30 περίπου εκ.χρόνια.Η έκταση της περιλάμβανε ολόκληρη σχεδόν τη σημερινή ηπειρωτική Ελλάδα μαζί με το Αιγαίο [ως τμήμα ξηράς] και τη δυτική Μικρά Ασία. Είχε εκτεταμένα δάση ,σαβάνες, και μεγάλες λίμνες με γλυκό νερό. Τεράστια κυπαρισσοειδή,γιγαντιαίες σεκόιες, βελανιδιές,φοινικόδεντρα,καρυδιές,λεύκες και διάφορα άλλα είδη κάλυπταν την ενιαία γη. Στο χερσαίο χώρο της έζησαν πολλά είδη ζώων όπως προβοσκιδωτά, ελέφαντες, σαρκοφάγα, δεινοθήρια,αντιλόπες, γαζέλες, ελάφια, καμηλοπαρδάλεις, ιπποπόταμοι, ρινόκεροι, ιππάρια, τρωκτικά, πουλιά και ερπετά.Πριν από 2,5 εκ.χρόνια η καταβύθιση της ξηράς συνοδεύτηκε με ταυτόχρονη ανάπτυξη του Αιγαίου πελάγους.Οι γεωλογικές αναταραχές της Αιγηίδας έχουν αφήσει τα ίχνη τους.Πλέον η αρχαία βλάστηση,τα δάση και η οργανική ύλη της έγιναν πετρέλσιο,λιγνίτες,φυσικό αέριο και οτιδήποτε άλλο μπορεί να φανταστεί ο νους σας.

Πείραμα "Nestor": Το ελληνικό CERN που βρίσκεται στο Ιόνιο σε βάθος 5.200 μέτρων

Μέσα στα βάθη των ελληνικών θαλασσών, στο «Φρέαρ των Οινουσσών», επιστήμονες επιχειρούν να χαρτογραφήσουν τα πιο αρχέγονα και τα πιο περίεργα σωματίδια της ύλης, τα άγνωστα νετρίνα

Σε πλήρη εξέλιξη εδώ και τρεις δεκαετίες βρίσκεται το πείραμα "Νέστωρ" για την ανίχνευση νετρίνων, τριάντα ναυτικά μίλια έξω από την Πύλο, μέσα στη θάλασσα, σε βάθος μεγαλύτερο των πέντε χιλιομέτρων.

Το πείραμα εχει πάρει το όνομά του από τα αρχικά "Neutrino Extended Submarine Telescope with Oceanographic Research" (Nestor) αλλά επιπλέον, στα… «βαφτίσια» έπαιξε ρόλο και το όνομα του ομώνυμου βασιλιά της περιοχής της Πύλου στην αρχαιότητα.

 Το ελληνικό... CERN βρίσκεται στα βάθη των ελληνικών θαλασσών, στο «Φρέαρ των Οινουσσών» όπως ονομάζεται η συγκεκριμένη περιοχή στην νοτιοδυτική Πελοπόννησο. 

Το όλο πείραμα διεξάγεται στο υποθαλάσσιο πηγάδι που προαναφέρθηκε, σε απόσταση μόλις 7,5 ναυτικών μιλίων από το νησί Σαπιέντζα και 11 μιλίων από τη Μεθώνη, σε βάθος 5.200 μέτρων.

Ο όγκος του νερού πάνω από τον πάτο του πηγαδιού φιλτράρει την κοσμική ακτινοβολία και διευκολύνει την παρατήρηση, με τον ίδιο τρόπο που το σκοτάδι διευκολύνει την παρατήρηση των άστρων, καθώς τα νερά στο «φρέαρ των Οινουσσών» είναι εξαιρετικά διαυγή.

Το «Nestor» θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα πειράματα στην ιστορία της Φυσικής, καθώς έχει στόχο να εντοπίσει αόρατα σωματίδια της ύλης που έχουν σχέση με τη δημιουργία του σύμπαντος.

Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από τη γενική γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας του ελληνικού υπουργείου Παιδείας και τον Οργανισμό για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (ΟΟΣΑ).

ΤΑ ΕΝ ΠΥΛΩ  

Σύγχρονα Ομηρικά Έπη, Αστραία

Πύλος, Μεσόγειος, Ζευς, Αιγηίδα, Νέστωρ,ΓΕΩΛΟΓΙΑ, Φυσική,Τηλέμαχος,Πύλος,

Τα Χρώματα του Νέστορα

Μαβιές θάλασσες και μάχες σε μενεξεδί φόντο έχουν αποκαλυφθεί στους τοίχους του περίφημου ανακτόρου του Νέστορα στην Πύλο. Η καταγραφή και η επανεξέταση του υλικού από τις παλιές ανασκαφές και μελέτες που γίνονται τα τελευταία χρόνια με τη χρήση των σύγχρονων τεχνικών έχουν αρχίσει να ανατρέπουν πολλά από τα θεωρούμενα ως τώρα δεδομένα όχι μόνο στη μυκηναϊκή ζωγραφική αλλά και σε αυτήν της Κρήτης και της Σαντορίνης. Μήπως τελικά όλες αυτές οι τοιχογραφίες που πιστεύουμε ακράδαντα ότι είναι νωπογραφίες δεν είναι τελικά τέτοιες; Και γιατί οι ζωγράφοι της Πύλου έβαφαν τη θάλασσα και τις πολεμικές σκηνές πορφυρές; Ηθελαν άραγε να συμβολίσουν τον οίνοπα πόντο του δειλινού ή τον πορφύρεο, ένδοξο, θάνατο που αναφέρει και ο Ομηρος; Απαντήσεις στις σελίδες που ακολουθούν.

Ενας θησαυρός που βρισκόταν κρυμμένος στην αποθήκη του Μουσείου της Χώρας στην Πύλο έχει έρθει στο φως εδώ και μερικά χρόνια. Χιλιάδες κομματάκια από τοιχογραφίες που κάποτε κοσμούσαν το ανάκτορο του Νέστορα έχουν βγει από τα κιβώτια όπου ήταν φυλαγμένα - και ξεχασμένα - επί δεκαετίες και μελετώνται εξονυχιστικά από τους επιστήμονες οι οποίοι σιγά-σιγά συνθέτουν ένα παζλ αρκετά διαφορετικό από την εικόνα που είχαμε ως τώρα για τη ζωγραφική των Μυκηναίων. «Καινούργια» χρώματα και συνδυασμοί που ξεφεύγουν από τα θεωρούμενα καλλιτεχνικά ειωθότα της συγκεκριμένης περιόδου, όπως και η διαπίστωση ότι δεν πρόκειται για νωπογραφίες (fresco) όπως υπαγόρευε η κρατούσα άποψη, είναι μερικές από τις ανακαλύψεις που έχουν έρθει να ανατρέψουν τα δεδομένα. Αυτές μαζί με άλλα νέα ευρήματα που έχουν προκύψει τα τελευταία χρόνια από τις Μυκήνες, το Αργος, τη Βοιωτία και άλλες θέσεις του μυκηναϊκού πολιτισμού συγκεντρώθηκαν σε ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα από το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Υπό τον τίτλο «Mycenaean Wall Painting in Context» ο εξαιρετικής αισθητικής τόμος είναι ο πρώτος που μελετά τη μυκηναϊκή ζωγραφική στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής της και αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τους μελετητές και όχι μόνο.

Η ιστορία των ανατροπών της Πύλου ξεκίνησε λίγο πριν από το γύρισμα του 21ου αιώνα, στο πλαίσιο του Pylos Regional Archaeological Project (PRAP), ενός διεπιστημονικού προγράμματος για την αρχαιολογική διερεύνηση του λόφου του Εγκλιανού και του Ανακτόρου του Νέστορα, με διευθυντή τον Τζακ Ντέιβις, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι των Ηνωμένων Πολιτειών. Στην «ομπρέλα» αυτού του μεγάλου προγράμματος το Hora Apotheke Reorganisation Project (HARP), με επικεφαλής τη Σάρον Στόκερ, από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, ανέλαβε να «βάλει τάξη» στην αποθήκη του Μουσείου της Χώρας και στα ευρήματα από τις ανασκαφές του Καρλ Μπλέγκεν που είχαν ξεκινήσει το 1939 και συνεχίστηκαν στις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Προς έκπληξή τους οι επιστήμονες ανακάλυψαν χιλιάδες σπαράγματα τοιχογραφιών, τα οποία στη συντριπτική πλειονότητά τους δεν είχαν μελετηθεί από τον διάσημο αμερικανό αρχαιολόγο και τους συνεργάτες του. Ετσι κάλεσαν τη Χαρίκλεια Μπρεκουλάκη, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών που ειδικεύεται στη μελέτη της αρχαίας ζωγραφικής, προκειμένου να καταγράψουν και να αναλύσουν όλο αυτό το υλικό. Τις αναλύσεις με φασματομετρία ακτίνων Χ (XRF) ανέλαβε ο Ανδρέας Καρύδας από το ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος.

Οι νέες τεχνολογίες έφεραν ανατροπές

Το 1969 η αρχαιολόγος Μέιμπελ Λανγκ, συνεργάτις του Μπλέγκεν, είχε δημοσιεύσει σε συνεργασία με τον καλλιτέχνη Πιτ ντε Γιονγκ ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα των τοιχογραφιών του ανακτόρου το οποίο ως σήμερα αποτελεί έργο αναφοράς. Οπως όμως διαπιστώθηκε, αυτό το δείγμα ήταν εξαιρετικά μικρό. «Είδαμε ότι συνολικά έχουν ανασκαφεί περίπου 20.000 σπαράγματα τοιχογραφιών» λέει στο «Βήμα» η Χαρίκλεια Μπρεκουλάκη. «Από αυτά είχαν μελετηθεί μόνο γύρω στα 300». Χρησιμοποιώντας τις σύγχρονες τεχνικές που δεν είχαν στη διάθεσή τους ο Μπλέγκεν και οι συνεργάτες του (ισχυρά μικροσκόπια και στερεοσκόπια, φωτογραφία υψηλής ανάλυσης XRF, ανάλυση PIXE, ανάλυση μικροσκοπικών δειγμάτων κ.ά.), οι επιστήμονες είδαν τα ευρήματα κυριολεκτικά με άλλα μάτια. Εκτός του ότι έφεραν στο φως άγνωστες ως τώρα τοιχογραφίες, επανεξέτασαν και το υλικό που είχε ήδη μελετηθεί και κατέληξαν σε ορισμένες σημαντικές αναθεωρήσεις. Αυτό γιατί, αν και οι αναλύσεις τους σε γενικές γραμμές επιβεβαίωσαν τις προγενέστερες έρευνες, παράλληλα αποκάλυψαν και κάποια αναπάντεχα μυστικά. «Για τα μέσα που διέθεταν τη δεκαετία του 1960 η Μέιμπελ Λανγκ και ο Πιτ ντε Γιονγκ έκαναν εκπληκτική δουλειά» λέει η κυρία Μπρεκουλάκη. «Το έργο τους είναι ένα εξαιρετικό πόνημα για την εποχή του και εξακολουθεί να είναι σε γενικές γραμμές έγκυρο. Εμείς απλώς διορθώσαμε, εντός εισαγωγικών, ορισμένα σημεία».

Αβγοτέμπερες αντί για φρέσκο

Ποιες ήταν οι «διορθώσεις» που προέκυψαν από τη σύγχρονη έρευνα; Η πιο ανατρεπτική διαπίστωση, η οποία ενδέχεται να αλλάξει την κρατούσα αντίληψη γενικότερα για την αιγαιακή ζωγραφική - όχι μόνο, δηλαδή, του μυκηναϊκού αλλά και του κυκλαδικού και του μινωικού πολιτισμού -, αφορά την τεχνική που εφήρμοζαν οι αρχαίοι καλλιτέχνες. «Αναλύσαμε πολλά δείγματα και διαπιστώσαμε ότι σε όλες τις περιπτώσεις υπάρχουν οργανικά συνδετικά, όπως αβγό, ζωική κόλλα, φυτικά κόμμεα. Ετσι λοιπόν είδαμε ότι ζωγράφιζαν κυρίως με αβγοτέμπερα και χρησιμοποιούσαν επίσης αυτά τα κόμμεα. Δεν είμαστε ακόμη βέβαιοι για τον ρόλο που είχαν τα τελευταία, ίσως τα χρησιμοποιούσαν για να δώσουν περισσότερη πλαστικότητα ή σαν προστατευτικό στρώμα από πάνω, πάντως σίγουρα δεν πρόκειται για νωπογραφία» εξηγεί η ερευνήτρια. «Παρά το γεγονός ότι όλοι πιστεύαμε πως η τεχνική της αιγαιακής ζωγραφικής είναι το φρέσκο, όπως φάνηκε, δεν μπορούμε να μιλάμε για φρέσκο σε όλες τις περιπτώσεις. Προσωπικά πιστεύω ότι μάλλον σπανίως εφαρμοζόταν η τεχνική της νωπογραφίας και ίσως όχι συνειδητά». Μετά τη διαπίστωση αυτή οι ερευνητές έχουν αρχίσει να αναλύουν δείγματα από τις Μυκήνες και από άλλες θέσεις στα οποία και πάλι εντοπίζουν αβγό (τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης μελέτης δεν έχουν δημοσιευθεί ακόμη). Μια άλλη διεθνής ομάδα επιστημόνων εξετάζει επίσης τις τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου στη Σαντορίνη και φαίνεται να έχει ανάλογα αποτελέσματα. Σημαίνει αυτό ότι ίσως και οι  περίφημες μινωικές νωπογραφίες δεν είναι τελικά τέτοιες; «Αυτές θεωρείται ότι είναι φρέσκο» απαντά η κυρία Μπρεκουλάκη «αλλά εγώ βάζω και εκεί ένα ερωτηματικό. Νομίζω ότι θα πρέπει να μελετηθούν για να διαπιστωθεί τι ακριβώς είναι».

Μοβ και ροζ στην παλέτα των αρχαίων

Οι άλλες ανατροπές που προέκυψαν είχαν να κάνουν με τα χρώματα. Οπως μας λέει η ερευνήτρια, επηρεασμένοι από τη μινωική και την κυκλαδική ζωγραφική που χρησιμοποιούσε έντονες αντιθέσεις σε κόκκινο - κίτρινο - μπλε, οι παλαιοί μελετητές είχαν ερμηνεύσει έτσι και τα χρώματα των μυκηναϊκών τοιχογραφιών της Πύλου. «Εβλεπαν ένα ιώδες και δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι είναι πορφύρα, νόμιζαν ότι ήταν αλλοιωμένο μπλε» αναφέρει. «Ή έβλεπαν ένα καφέ και νόμιζαν ότι ήταν αλλοιωμένο κόκκινο». Οι σύγχρονες αναλύσεις όμως έδειξαν ότι η παλέτα των καλλιτεχνών της Πύλου ήταν πολύ πιο εξεζητημένη και ειδικά στις μεταγενέστερες φάσεις του ανακτόρου η αισθητική φαίνεται να αλλάζει. Οι ζωγράφοι της Πύλου χρησιμοποιούσαν κυρίως συμπληρωματικά χρώματα, χωρίς έντονες αντιθέσεις, και είχαν αδυναμία  στις γήινες, καφετιές αλλά και στις ροζ και μοβ αποχρώσεις. Ετσι, για παράδειγμα, μια σκηνή μάχης που ανήκει στις «εμβληματικές» τοιχογραφίες του ανακτόρου του Νέστορα και ήταν ως τώρα γνωστή με το μπλε φόντο που της είχε αποδώσει ο Πιτ ντε Γιονγκ έγινε πλέον... μενεξεδί!

Πορφύρα, η επίσημη

«Κάτι που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σχετικά με τα υλικά και τις τεχνικές των Μυκηναίων είναι ότι διαπιστώσαμε ευρεία χρήση πορφύρας» λέει η κυρία Μπρεκουλάκη. «Η πορφύρα έχει ταυτιστεί σε τοιχογραφίες στο Ακρωτήρι, αλλά εκεί την είχαν χρησιμοποιήσει πολύ φειδωλά, για να δηλώσουν κάποιες λεπτομέρειες. Στην Πύλο όμως βρήκαμε πάρα πολλά κομμάτια που κυμαίνονται από παλ ροζ ως σκούρο πορφυρό και μοβ, όλη την γκάμα δηλαδή των ιωδών. Είδαμε ότι είναι χρώματα οργανικής προέλευσης και ταυτίστηκε και η κοχυλιακή πορφύρα». Οπως προσθέτει, αυτή η εκτεταμένη χρήση πορφύρας, που αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ανακτόρου της Πύλου, δεν παρατηρείται σε όλα τα δωμάτια. Φαίνεται - και αυτό υποδηλώνει ότι της έδιναν ιδιαίτερη αξία - να προτιμάται στους «επίσημους» χώρους όπου υποδέχονταν το κοινό, όπως η Αίθουσα του Θρόνου ή η έδρα του λαFαγέτα (ra-wa-ke-ta), του αρχηγού του στρατού. Στα δωμάτια αυτά όμως έχει χρησιμοποιηθεί σε αφθονία, στο βάθος της σύνθεσης, στα ρούχα ή για να δηλώσει λεπτομέρειες.

Μαβιά η θάλασσα την ώρα του απόπλου;

Η πιο ιδιαίτερη χρήση της πορφύρας που ανακαλύφθηκε στην Πύλο είναι στο χρώμα της θάλασσας. «Βρήκαμε την πορφύρα και για να δηλωθεί η θάλασσα» λέει η κυρία Μπρεκουλάκη. «Οπου αλλού έχουμε θάλασσα, στη μινωική ζωγραφική και στη ζωγραφική της Θήρας, είναι πάντοτε με αιγυπτιακό μπλε, ενώ στην Πύλο βάζουν αυτό το ιώδες και κάνουν τα πλοία καστανά, χρησιμοποιούν δηλαδή συμπληρωματικά χρώματα. Αυτό είναι ενδιαφέρον και παράλληλα εγείρει κάποια ερωτηματικά» υπογραμμίζει, κάνοντας έναν συσχετισμό με τις περιγραφές του Ομήρου για τον πορφύρεο και τον οίνοπα πόντο. Πολλοί θεωρούν ότι τα ομηρικά αυτά επίθετα δεν παραπέμπουν στο χρώμα της θάλασσας αλλά, καθώς πορφύρεος σημαίνει και ταραχώδης, στην «αγριάδα» της. Το ανάκτορο του Νέστορα όμως έρχεται να μας βάλει σε σκέψεις σχετικά με αυτή την ερμηνεία.

«Μετά το εύρημα της Πύλου ίσως μπορούμε να ισχυριστούμε ότι χρησιμοποιούσαν αυτό το ιώδες χρώμα για τη θάλασσα γιατί συνήθως η αναχώρηση των πλοίων στην αρχαιότητα γινόταν με τη δύση του ηλίου, καθώς η πλοήγηση γινόταν με τα άστρα, οπότε ίσως ήθελαν να δηλώσουν αυτή την ώρα» λέει η ερευνήτρια. «Μπορούμε όμως επίσης να πούμε ότι ήταν ένα συμβολικό χρώμα που απέδιδε ή τόνιζε τη σπουδαιότητα, ας πούμε, του στόλου της Πύλου. Απάντηση σε αυτό δεν έχουμε προς το παρόν, εκτός και αν βρούμε κάτι ακόμη για να το συνδυάσουμε». Παρά το γεγονός ότι οι επιστήμονες δεν είναι ακόμη σε θέση να γνωρίζουν τι ακριβώς ήθελε να δηλώσει η πορφύρα, θεωρούν βέβαιον ότι είχε κάποιον ιδιαίτερο συμβολισμό. «Στο ίδιο δωμάτιο σε μια πολύ γνωστή σκηνή μάχης έχει χρησιμοποιηθεί το ίδιο πορφυρό σαν βάθος» επισημαίνει η αρχαιολόγος. «Αυτό μας παραπέμπει ίσως στον πορφύρεο θάνατο που αναφέρει ο Ομηρος, δηλαδή τον ηρωικό θάνατο. Στη σκηνή αυτή φαίνεται καθαρά ότι πρόκειται για μια στιγμή όπου στρατιώτες, οι Μυκηναίοι και οι εχθροί τους, θανατώνονται. Ενώ σε άλλες σκηνές όπου δεν είναι ξεκάθαρο αν είναι σκηνές μάχης ή προετοιμασίας για μάχη το βάθος είναι μπλε. Θα πρέπει λοιπόν η πορφύρα συνολικά να έπαιζε κάποιον ρόλο».

Πράσινο της φύσης, ούμπρα και ώχρα

Ενα άλλο χρώμα που ξάφνιασε τους ειδικούς ήταν το πράσινο. «Το πράσινο είναι ένα χρώμα που εθεωρείτο ότι δεν χρησιμοποιούσαν ιδιαίτερα στη μυκηναϊκή ζωγραφική, όπως επίσης εθεωρείτο ότι όταν ήθελαν να αναπαραγάγουν πράσινες αποχρώσεις αναμείγνυαν κίτρινο με μπλε. Στην Πύλο όμως βρήκαμε πράσινες χρωστικές που τις αναλύσαμε και είδαμε ότι ήταν από ορυκτά του χαλκού - μαλαχίτης, χρυσόκολλα, ατακαμίτης» αναφέρει η κυρία Μπρεκουλάκη προσθέτοντας ότι, αν και παρόντα, τα πράσινα χρώματα φαίνεται να χρησιμοποιούνται με φειδώ και πάντοτε για να δηλώσουν φυτικά στοιχεία. Αντιθέτως, οι καστανές αποχρώσεις χρησιμοποιούνταν πολύ, ιδιαίτερα για τα σώματα των ανθρώπινων μορφών. Στην γκάμα των καστανών αποχρώσεων η χρωστική έκπληξη που εντοπίστηκε στην Πύλο είναι η ούμπρα - «γήινη» χρωστική με σκούρα καφε-κόκκινη απόχρωση η οποία διαφοροποιείται από την απλή ώχρα στο ότι εκτός από σίδηρο περιέχει και μαγγάνιο. Οπως επισημαίνει η ερευνήτρια, η ούμπρα δεν ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη, έχει βρεθεί σε ελάχιστες άλλες θέσεις, όπως π.χ. στην Κέα και στην Κρήτη. «Γενικότερα προτιμούσαν την ώχρα, στην περιοχή της Μεσσηνίας όμως υπάρχουν κάποια κοιτάσματα μαγγανίου» λέει. «Στην αρχαιότητα γενικώς οι ζωγράφοι χρησιμοποιούσαν ό,τι έβρισκαν πιο κοντά τους. Βλέπουμε, δηλαδή, ότι ανάλογα με την περιοχή έχουμε και κάποια υλικά που τα έβρισκαν από μεταλλοφορίες των ορυκτών της περιοχής».

Οι σχέσεις με τους Μινωίτες
Οι μινωικές επιρροές είναι όπως αποκαλύπτεται έκδηλες, όχι μόνο στη ζωγραφική αλλά και γενικότερα στις τέχνες των Μυκηναίων. Τι μπορεί να μας πει αυτό για τις σχέσεις μεταξύ των δύο πολιτισμών; «Γνωρίζουμε πλέον ότι υπήρξε έντονη μινωική επιρροή στην εικονογραφία και στην ανάπτυξη της τεχνολογίας της τοιχογραφίας στην ενδοχώρα» λέει στο «Βήμα» η Σάρον Στόκερ από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, επικεφαλής του προγράμματος HARP. «Πιστεύω ότι βάσει των ευρημάτων που έχουμε οι σχέσεις των δύο πολιτισμών ήταν αρκετά στενές, ιδιαίτερα στην Πύλο. Ειδικά στην αρχή της μυκηναϊκής περιόδου, όταν οι Μυκηναίοι είχαν επαφές με την Κρήτη, έπαιρναν πολλές ιδέες από τους Μινωίτες και τις μετέφεραν στην ενδοχώρα. Το βλέπουμε αυτό στα αντικείμενα που έχουν βρεθεί από την Υστερη Ελλαδική Περίοδο ΙΙ, τα οποία εμφανίζουν τεράστια μινωική επιρροή, αλλά και στην εικονογραφία. Νομίζω ότι η επαφή ήταν αρκετά στενή, υπήρχε αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Ενδεχομένως μάλιστα υπήρχαν και κάποιοι περιπλανώμενοι τεχνίτες της τοιχογραφίας οι οποίοι έρχονταν από την Κρήτη και πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους σε διάφορα μέρη της ενδοχώρας».

Η ιδέα των στενών σχέσεων και των πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ Κρήτης και Πύλου ενισχύθηκε πρόσφατα ακόμη περισσότερο με την αποκάλυψη, τον περασμένο Οκτώβριο, του ασύλητου τάφου ενός πολεμιστή που ανέσκαψαν ο Τζακ Ντέιβις και η Σάρον Στόκερ στον λόφο του Εγκλιανού, κοντά στο ανάκτορο του Νέστορα. Ο τάφος χρονολογείται γύρω στο 1500 π.Χ. (είναι δηλαδή αρκετούς αιώνες προγενέστερος του ανακτόρου) και τα πλούσια κτερίσματά του έχουν σαφείς μινωικές επιρροές. «Για τον λόγο αυτόν θεωρούμε ότι ειδικά στην πρώιμη αυτή περίοδο, γύρω στο 1500 π.Χ., υπάρχουν πολλές ενδείξεις για επαφές με τους Μινωίτες και υιοθέτηση της μινωικής εικονογραφίας, με συγκεκριμένα μοτίβα. Πιστεύω ωστόσο ότι οι Μυκηναίοι έδωσαν τη δική τους ερμηνεία στη μινωική εικονογραφία. Τα πράγματα δεν αλλάζουν μονομιάς και καθώς προχωράμε στον χρόνο βλέπουμε ότι η ζωγραφική γίνεται πιο στυλιζαρισμένη. Πήραν δηλαδή αυτά τα μοτίβα αλλά πρόσθεσαν τη δική τους άποψη σχετικά με το νόημα και τη λειτουργία τους» επισημαίνει η αρχαιολόγος, προσθέτοντας ότι κάτι ανάλογο φαίνεται και στα κτερίσματα του τάφου. «Στον τάφο βλέπουμε αντικείμενα τα οποία φαίνονται μινωικά αλλά μάλλον στην πραγματικότητα θα πρέπει να έχουν παραχθεί στην ενδοχώρα. Εχουμε αυτή την εντύπωση, όμως η ανάλυσή τους δεν έχει ολοκληρωθεί, γίνεται αυτή τη στιγμή, οπότε δεν μπορούμε ακόμη να πούμε ότι αυτό είναι το τελικό συμπέρασμά μας».

Δωμάτια και διακόσμηση
Η διακόσμηση των τοίχων φαίνεται ότι ήταν σημαντική για τους Μυκηναίους αφού κάποιας μορφής ζωγραφική έχει βρεθεί σε όλα σχεδόν τα δωμάτια του τεράστιου συγκροτήματος που αποτελεί το ανάκτορο του Νέστορα. Σε κάποιους χώρους αυτή ήταν πολύ περιορισμένη, σε άλλους όμως, όπως τα υπνοδωμάτια, ήταν εκτεταμένη, για να πάρει επικές διαστάσεις στις πιο επίσημες αίθουσες. Οσον αφορά τη θεματολογία, οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει μια προτίμηση προς τις σκηνές που σχετίζονται με τη μάχη και το κυνήγι, εκείνο όμως που είναι απολύτως σαφές είναι ότι τα θέματα επιλέγονταν ανάλογα με τον χώρο που καλούνταν να διακοσμήσουν. «Επέλεγαν συγκεκριμένα θέματα για συγκεκριμένα δωμάτια και μερικά από τα καλύτερα παραδείγματα γι' αυτό τα έχουμε στην Πύλο» λέει στο «Βήμα» ο Τζακ Ντέιβις, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι και διευθυντής του προγράμματος PRAP. «Οι σκηνές του πολέμου, για παράδειγμα, είναι συγκεντρωμένες σε ένα συγκεκριμένο τμήμα του συγκροτήματος του ανακτόρου, εκεί όπου ήταν η έδρα ενός μυκηναίου αξιωματούχου που λεγόταν λαFαγέτας. Η λέξη προέρχεται από τα "λαός" και "άγω", δηλαδή ηγέτης του λαού. Ο αξιωματούχος αυτός θα πρέπει να ήταν ο στρατιωτικός ηγέτης του ανακτόρου και πιστεύουμε ότι μεγάλες ομάδες ανθρώπων θα πρέπει να συγκεντρώνονταν για να συμμετάσχουν σε γιορτές μπροστά από την αίθουσα που οδηγούσε στην έδρα του. Από εκεί όπου βρίσκονταν θα πρέπει να έβλεπαν τις σκηνές της μάχης οι οποίες είχαν ως στόχο να δώσουν έμφαση στην πολεμική δράση η οποία συνέβαλλε στην ενότητα του βασιλείου που κυβερνούσε το ανάκτορο. Ή ίσως και να τόνιζαν την απειλή του πολέμου σε περίπτωση που κάποιος προσπαθούσε να διαταράξει την ενότητα του βασιλείου».

Αντιθέτως, στην Αίθουσα του Θρόνου και στους χώρους που οδηγούν σε αυτήν κυριαρχούν θέματα που σχετίζονται με τις τελετουργίες των θυσιών. Αυτό γιατί ο άναξ, ο βασιλιάς, ήταν επίσης θρησκευτικός ηγέτης. «Οι θυσίες αποτελούν τμήμα της θρησκείας των αρχαίων Ελλήνων ήδη από εκείνη την εποχή» εξηγεί ο κ. Ντέιβις. «Πριν από μερικά χρόνια μαζί με τη Σάρον Στόκερ και μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ στη Βρετανία ανακαλύψαμε οστά από πολλές θυσίες ζώων. Επρόκειτο για μεγάλα ζώα, αγελάδες και βόδια, τα οποία είχαν καεί σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, όπως όλα δείχνουν, σύμφωνα με το τελετουργικό των θυσιών που περιγράφει ο Ομηρος. Γνωρίζουμε επίσης από τις επιγραφές με γραμμική Β' που έχουν βρεθεί στην Πύλο ότι ο βασιλιάς και τα άλλα μέλη του ανακτόρου έκαναν θυσίες σε διαφόρους θεούς και θεές και ότι σε αυτές περιλαμβάνονταν και θυσίες ζώων». Οπως τονίζει ο αρχαιολόγος, η τέλεση των θυσιών ήταν ένα από τα καθήκοντα που είχε ο βασιλιάς ως ένας εκ των θρησκευτικών ηγετών του βασιλείου: «Συνδεόταν με την προσπάθειά του να νομιμοποιήσει την εξουσία του ή ενδεχομένως και να αυξήσει την εξουσία του επιδεικνύοντας ότι είχε την εύνοια των θεών, ότι οι θεοί προσέφεραν την εύνοιά τους στον ηγεμόνα του ανακτόρου».

Πύλος: νέες αποκαλύψεις για τη μυκηναϊκή ζωγραφική

Η χρήση πρωτοποριακών τεχνικών για τη μελέτη των τοιχογραφιών στο παλάτι του Νέστορα έφερε ανατροπές: αβγοτέμπερες αντί για νωπογραφίες, θάλασσες μενεξεδένιες αντί για γαλάζιες και μια εντυπωσιακή ποικιλία χρωμάτων

Πηγή