Τα ιαματικά λουτρά των Ομηρικών Επών

 

ΝΕΡΟ, ΙΑΣΗ, #ΠΟΣΕΙΔΩΝ, ΘΑΛΑΣΣΑ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η θεραπευτική δύναμη του νερού

Από την κοσμική θάλασσα του Ποσειδώνα
στα ιαματικά λουτρά των Ομηρικών Επών

Το νερό στην Οδύσσεια παίζει έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Η θάλασσα ανήκει στην επικράτεια του Ποσειδώνα, του άρχοντα των υδάτων, και μέσα σε αυτήν δοκιμάζεται ξανά και ξανά ο Οδυσσέας. Το αλμυρό νερό ταλαιπωρεί το σώμα του, το εξαντλεί, το χτυπά στα κύματα, το αφήνει γυμνό, κουρασμένο και σχεδόν αγνώριστο. Όταν όμως ο Οδυσσέας βγαίνει από τη θάλασσα, ένα άλλο νερό τον περιμένει: το νερό του λουτρού.
Και εκεί αρχίζει η ομηρική μας ερώτηση:
Μπορεί το νερό που δοκιμάζει τον άνθρωπο να είναι συγχρόνως και το νερό που τον θεραπεύει;
Ο Οδυσσέας λούζεται επανειλημμένα στη μεγάλη διαδρομή του. Στην Κίρκη, το θερμό λουτρό απομακρύνει από τα μέλη του την εξαντλητική κόπωση. Στη Σχερία καθαρίζει από πάνω του την αρμύρα και την ταλαιπωρία της θάλασσας, αλείφεται με λάδι, ντύνεται και παρουσιάζεται ξανά αλλαγμένος. Στους Φαίακες το θερμό λουτρό προηγείται της τελικής αναχώρησης για την Ιθάκη. Και στο ίδιο του το παλάτι, μετά τη μνηστηροφονία, λούζεται, αλείφεται και ντύνεται πριν εμφανιστεί ξανά μπροστά στην Πηνελόπη.
Υπάρχει όμως και ένα διαφορετικό νερό. Η Ευρύκλεια δεν λούζει ολόκληρο τον Οδυσσέα· πλένει τα πόδια του. Και μέσα από αυτή την πράξη ανακαλύπτει την ουλή του. Το νερό δεν αποκαθιστά εδώ απλώς το σώμα. Συμμετέχει στην αποκάλυψη της ταυτότητας.
Το ίδιο μοτίβο αξίζει να εξεταστεί και στον Τηλέμαχο. Στην Πύλο η Πολυκάστη τον λούζει, τον αλείφει με λάδι και τον ντύνει, και ο νέος εμφανίζεται έπειτα με όψη που ο ποιητής συγκρίνει με εκείνη των αθανάτων.
Το γεγονός όμως που μπορούμε να εξετάσουμε είναι εντυπωσιακό:
Στην Οδύσσεια, μετά από σημαντικές δοκιμασίες, το λουτρό εμφανίζεται επανειλημμένα μαζί με την καθαριότητα, την ανάπαυση, το λάδι, την ένδυση, την αποκατάσταση της εμφάνισης και την επιστροφή του ανθρώπου στην κοινωνική ζωή.
Έχουμε λοιπόν δύο όψεις του ίδιου στοιχείου:
Θάλασσα — δοκιμασία, κόπωση, κίνδυνος.
Λουτρό — καθαρισμός, ανάπαυση, περιποίηση, αποκατάσταση.
Από τη μία βρίσκεται το αλμυρό βασίλειο του Ποσειδώνα, όπου ο Οδυσσέας πρέπει να αντέξει. Από την άλλη βρίσκεται το νερό που δέχεται το κουρασμένο σώμα όταν η δοκιμασία τελειώνει.
Και από εδώ ανοίγει ένας πολύ μεγαλύτερος δρόμος έρευνας: από το ομηρικό λουτρό έως τη μακραίωνη χρήση των θερμών και ιαματικών νερών για καθαριότητα, ανάπαυση και θεραπευτικούς σκοπούς.
Δεν θα ισχυριστούμε ότι τα μεταγενέστερα ιαματικά λουτρά «προέρχονται» από τον Όμηρο. Θα ρωτήσουμε κάτι περισσότερο ενδιαφέρον:
Πόσο παλιά είναι η ανθρώπινη παρατήρηση ότι το νερό μπορεί όχι μόνο να καθαρίζει το σώμα, αλλά και να το ανακουφίζει και να το αποκαθιστά;
Και κάπου εκεί ο Ποσειδώνας κρατά τα μυστικά.
Γιατί ο άρχοντας των υδάτων δεν κρατά στα χέρια του μόνο το κύμα που συντρίβει το καράβι.
Το νερό που δοκιμάζει μπορεί να είναι και το νερό που αποκαθιστά.
Σύγχρονα ιαματικά Ομηρικά Έπη

Αστραία